TÜRKİYE

Karadeniz'e uzanan surların izinde: Rize Kalesi

Rize şehir merkezinde, denizden yaklaşık 150 metre yükseklikteki doğal bir tepe üzerinde bulunan Rize Kalesi, Bizans dönemine uzanan geçmişi, taş surları ve günümüze ulaşan savunma kuleleriyle kentin önemli tarihî yapıları arasında yer alıyor. Bir zamanlar Karadeniz kıyısına kadar uzanan surlarla çevrili olan kale, bugün Rize'nin geçmişine ışık tutan kültürel miraslardan biri olmayı sürdürüyor.

16 Kasım 2026 158 okunma 5 dk okuma
Karadeniz'e uzanan surların izinde: Rize Kalesi

RİZE - BHA

Karadeniz'e doğru uzanan bir şehir, yeşil tepelerin arasında yükselen taş surlar ve yüzyıllardır ayakta duran savunma kuleleri... Rize'nin merkezindeki Kale Mahallesi'nde bulunan Rize Kalesi, tarihî geçmişi ve kente hâkim konumuyla Doğu Karadeniz'in dikkat çeken yapıları arasında yer alıyor.

Şehir merkezinin güneybatısında, yaklaşık 150 metre yüksekliğindeki doğal bir tepe üzerine kurulan kale, geçmişte Karadeniz kıyısındaki yerleşimi koruyan önemli savunma noktalarından biriydi.

Yaklaşık 480 metrekarelik alan üzerine kurulu olan yapı, İç Kale ve Aşağı Kale olmak üzere iki ana bölümden oluşuyor. Günümüze daha çok İç Kale'nin surları ve kuleleri ulaşırken geçmişte denize kadar uzanan Aşağı Kale'nin önemli bir bölümü zaman içerisinde ortadan kalktı.

Bizans İmparatoru Justinianus dönemine uzanan geçmiş

Rize Kalesi'nin ilk olarak ne zaman inşa edildiği kesin olarak bilinmiyor. Ancak yapının tarihî gelişimi, Bizans İmparatorluğu dönemine kadar uzanıyor.

Rize İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü verilerine göre İç Kale'nin, Bizans İmparatoru I. Justinianus'un hüküm sürdüğü 527-565 yılları arasında inşa edildiği veya yeniden düzenlendiği değerlendiriliyor.

Bu dönemde Karadeniz'in doğu kıyıları, Bizans'ın ticaret ve savunma güzergâhları açısından önem taşıyordu. Rize'nin kıyı yerleşimi olması ve çevresindeki yüksek tepeler, bölgenin gözetlenmesi ve korunması için doğal avantajlar sağlıyordu.

Kale, sonraki yüzyıllarda da farklı yönetimler tarafından kullanılmaya devam etti. Doğu Karadeniz Kültür Envanteri kayıtlarında yapının Cenevizliler döneminde de kullanıldığı belirtiliyor.

  1. yüzyılda ise kalenin savunma sistemi genişletildi. İç Kale'den kıyıya doğru uzanan surlarla oluşturulan Aşağı Kale, yerleşimin daha geniş bir bölümünün korunmasını sağladı.

1461 yılında Fatih Sultan Mehmet'in Trabzon'u fethetmesiyle Rize ve çevresi de Osmanlı hâkimiyetine girdi. Böylece kale, bölgenin Osmanlı yönetimine geçtiği tarihî sürecin içerisinde yer aldı.

Bir zamanlar denize kadar uzanan surlar

Rize Kalesi'nin geçmişteki en dikkat çekici özelliklerinden biri, yalnızca yüksek bir tepenin üzerindeki İç Kale'den ibaret olmamasıydı.

Orta Çağ'da oluşturulan Aşağı Kale, İç Kale'den kuzeydoğu ve kuzeybatı yönlerine doğru açılarak Karadeniz kıyısına kadar uzanan surlardan meydana geliyordu.

Bu savunma hattı, tepedeki kaleyle aşağıdaki yerleşim arasında bağlantı kurarken kıyı kesiminin korunmasına da imkân sağlıyordu.

Kültür Portalı'nın kültür envanterine göre tarihçiler Anthony Bryer ve David Winfield tarafından yapılan araştırmalarda, Aşağı Kale'nin batı surları üzerinde dokuz kule ve iki kapı yeri tespit edildi.

Surların bazı bölümlerinde tuğla örgülü takviye kemerleri bulunurken kulelerin dikdörtgen veya yuvarlak planlı ve iki katlı olduğu belirlendi.

Günümüzde ise Aşağı Kale'nin doğu surlarından belirgin bir iz kalmadı. Batı yönünde bazı duvar parçaları ve kule kalıntıları varlığını sürdürüyor.

Beş yarım daire kuleyle çevrili İç Kale

Rize Kalesi'nin günümüze daha sağlam ulaşan bölümü, tepenin yüksek kesiminde yer alan İç Kale.

Doğal arazinin biçimine göre şekillendirilen yapı, düzenli bir geometrik plana sahip değil. Kalenin surlarında düzgün kesme taş ve moloz taş kullanılmış durumda.

İç Kale'nin giriş kapısı doğu yönünde bulunuyor. Dış kapıdan geçildiğinde önce küçük bir avluya, buradan ikinci bir kapı aracılığıyla kalenin ana bölümüne ulaşılıyor.

Yapının çevresinde yarım daire planlı beş savunma kulesi yer alıyor. Yaklaşık 1,5 metre kalınlığındaki İç Kale duvarları, geçmişte dışarıdan gelebilecek saldırılara karşı koruma sağlamak amacıyla inşa edildi.

Kale genelindeki savunma ve destek kuleleri ise farklı mimari özellikler taşıyor. Yuvarlak, kare ve dikdörtgen biçimli kuleler, surların belirli noktalarında dışa doğru çıkıntı yapacak şekilde düzenlendi.

Bu mimari anlayış, surlara yaklaşan saldırganların farklı yönlerden gözetlenmesine ve savunma yapılmasına imkân tanıyordu.

Şehir büyüdükçe surların izleri kayboldu

Rize Kalesi'nin günümüzdeki görünümü, tarih boyunca geçirdiği değişimlerin yanı sıra kentleşmenin etkilerini de yansıtıyor.

Özellikle Aşağı Kale'nin bulunduğu alanlarda zaman içerisinde yerleşim dokusunun genişlemesi, tarihî surların büyük ölçüde kaybolmasına neden oldu.

Rize İl Kültür ve Turizm Müdürlüğünün kayıtlarına göre bazı surların yıkılan bölümlerinin üzerine konutlar inşa edildi. Günümüze ulaşan duvarların bir bölümü ise yollar ve modern yapılar arasında kaldı.

Bugün kale kalıntıları, İç Kale ve Aşağı Kale'nin yanı sıra İç Kale ile Atatürk Caddesi arasındaki dış sur izleri ve eski SSK Hastanesi'nin doğusunda bulunan duvarlar üzerinden inceleniyor.

Yapılan araştırmalar, geçmişte çok daha geniş bir alanı çevreleyen savunma sisteminin günümüzde ancak belirli bölümlerinin görülebildiğini ortaya koyuyor.

1989 yılında koruma altına alınan tarihî alan

Rize Kalesi ve çevresi, 2 Haziran 1989 tarihinde birinci derece arkeolojik sit alanı olarak tescil edildi.

Aynı yıl kalenin güney bölümünde onarım çalışmaları gerçekleştirildi. Kültür ve Turizm Bakanlığının 2011 yılı yatırım programına alınan yapı için daha sonra rölöve, restitüsyon, restorasyon ve çevre düzenleme projeleri hazırlandı.

Rize Belediyesi tarafından da kale çevresindeki tarihî görünümün korunması ve ulaşım yollarının iyileştirilmesine yönelik projeler yürütüldü.

Yüzyıllar boyunca doğal ve beşerî etkiler nedeniyle değişime uğrayan kalenin korunması, yalnızca günümüze ulaşan duvarların değil, geçmişte kıyıya kadar uzanan savunma sisteminin izlerinin de gelecek kuşaklara aktarılması bakımından önem taşıyor.

Rize'nin tarihî ve doğal manzarası bir arada

Rize Kalesi'nin bulunduğu yüksek tepe, tarihî öneminin yanı sıra kentin doğal coğrafyasını gözlemlemek için de dikkat çeken noktalardan biri.

Kalenin çevresinden Karadeniz kıyısı, şehir merkezi ve yerleşimin gerisinde yükselen yeşil tepeler izlenebiliyor.

Bir zamanlar kıyıdaki yerleşimi korumak amacıyla kullanılan bu yüksek konum, günümüzde Rize'nin tarihî dokusuyla doğal manzarasını bir araya getiriyor.

Kale çevresinde yapılan düzenlemelerle dinlenme ve seyir alanları oluşturulurken tarihî taş surlar da kentin silüetindeki yerini koruyor.

Bizans döneminden Orta Çağ'a, Osmanlı hâkimiyetinden günümüze uzanan geçmişiyle Rize Kalesi, bir zamanlar denize kadar ulaşan surlarının bugün kalan izleri üzerinden kentin yüzyıllar içerisindeki değişimini anlatmaya devam ediyor.

Kaynak: BHA

Paylaş X Facebook

Yorumlar 0

Bu habere henüz yorum yapılmamış. İlk yorumu siz yazın.

Yorumlar moderasyondan sonra yayımlanır. Hakaret ve reklam içerenler onaylanmaz.

TÜRKİYE kategorisindeki diğer haberler

Sonraki haber yükleniyor…

Deneyiminizi iyileştirmek için çerez kullanıyoruz. Detaylar için Çerez Politikası.

Marka Flower Çiçekçi